Cách vẽ sơ đồ cây gia đình, sơ đồ gia phả dòng họ đúng chuẩn (kèm ký hiệu)
Từng bước vẽ sơ đồ gia phả: chọn phạm vi, bố cục theo đời, ký hiệu thường dùng, thứ tự anh chị em, cách xử lý cây lớn và in khổ lớn.
Bước 1: Chọn phạm vi và người gốc
- Cây gia đình (3–4 đời): lấy ông bà hoặc cụ làm gốc — hợp để treo trong nhà, làm quà cho cha mẹ.
- Sơ đồ gia phả dòng họ: lấy thủy tổ làm gốc, vẽ toàn bộ hoặc từng chi.
Họ đông người thì nên vẽ một sơ đồ tổng (chỉ đến 3–5 đời đầu, mỗi chi một ô) và sơ đồ riêng từng chi.
Bước 2: Bố cục theo hàng đời
- Người gốc ở trên cùng, chính giữa.
- Mỗi hàng ngang là một đời; người cùng đời luôn nằm cùng hàng, kể cả khác chi. Đây là quy tắc quan trọng nhất — nhìn hàng là biết vai vế.
- Vợ chồng đặt cạnh nhau, nối bằng một vạch ngang ngắn.
- Từ giữa vạch vợ chồng kẻ một đường dọc xuống, rồi tỏa ngang tới các con.
- Anh chị em xếp theo thứ tự sinh, thống nhất một chiều cho cả sơ đồ (thường từ trái sang phải: trưởng bên trái).
Bố cục chuẩn: mỗi hàng một đời, vợ chồng nối vạch ngang, đường dọc xuống các con xếp theo thứ tự.
Bước 3: Ký hiệu thường dùng
| Ký hiệu | Ý nghĩa |
|---|---|
| Ô vuông / ô chữ nhật | Nam (theo quy ước phả hệ quốc tế) |
| Ô tròn / ô bo góc | Nữ |
| Vạch ngang nối hai ô | Vợ chồng |
| Vạch ngang có hai gạch chéo | Đã ly hôn |
| Đường dọc từ vạch vợ chồng | Con của cặp vợ chồng đó |
| Đường nét đứt | Con nuôi hoặc quan hệ chưa xác minh |
| Dấu † hoặc ghi năm mất | Người đã mất |
| Màu nền khác nhau | Phân biệt chi/nhánh |
Gia phả Việt Nam ít khi dùng đủ các ký hiệu phả hệ phương Tây; phổ biến hơn là ghi thẳng năm sinh – năm mất dưới tên. Dù chọn cách nào, hãy in chú giải ký hiệu ở góc sơ đồ.
Bước 4: Ghi gì trong mỗi ô?
Tối thiểu: họ tên và năm sinh – năm mất (hoặc ngày giỗ âm lịch). Muốn đầy đủ hơn thì để ở sổ gia phả, đừng nhồi vào sơ đồ — ô càng nhiều chữ, cây càng khó đọc.
Bước 5: Vẽ tay hay dùng công cụ?
- Vẽ tay / thuê vẽ: đẹp, trang trọng, hợp treo nhà thờ; nhưng mỗi lần thêm người là phải vẽ lại.
- Word, PowerPoint, Excel: ổn cho dưới khoảng 40 người (xem mẫu sơ đồ phả hệ Excel/Word).
- Phần mềm gia phả: nhập quan hệ, cây tự xếp hàng đời và tự cập nhật; chỉnh khoảng cách, màu đường nối, ẩn/hiện vợ chồng rồi in khổ lớn.
Tùy chỉnh khoảng cách giữa các ô, giữa các đời, màu đường nối và bật/tắt hiển thị vợ chồng.
Ảnh minh họa dùng dòng họ mẫu "Họ Nguyễn Đình" với tên và ngày tháng hư cấu.
Lỗi thường gặp khi vẽ sơ đồ gia phả
- Người cùng đời nằm khác hàng — người xem hiểu sai vai vế.
- Đường nối chéo qua nhau vì xếp các chi lộn xộn; hãy để con cháu mỗi chi nằm gọn dưới chi đó.
- Chữ quá nhỏ khi in: với cây trên 100 người, cần khổ A1/A0 hoặc chia theo chi.
- Thiếu ngày cập nhật: luôn ghi "cập nhật tháng … năm …" ở góc sơ đồ.
Câu hỏi thường gặp
Con trưởng đặt bên trái hay bên phải?
Mỗi họ có thể theo lệ riêng; quan trọng là thống nhất cho toàn bộ sơ đồ và ghi rõ trong chú giải. Sơ đồ hiện đại thường đặt trưởng bên trái.
Có nên vẽ cả con gái và cháu ngoại?
Nên vẽ con gái; cháu ngoại tùy quy ước của họ. Xem cách ghi phụ nữ trong gia phả.
Nhập quan hệ một lần, sơ đồ tự vẽ đúng hàng đời và in được khổ lớn. Tạo dòng họ trên Cội Nguồn · Xem hướng dẫn